พื้นที่ดิสก์ VPS เต็ม — หาไฟล์ใหญ่และเคลียร์ Log อย่างปลอดภัย

1. ทำไม VPS disk ถึงเต็มโดยไม่รู้ตัว?

VPS ที่รันมาสักพักมักเจอปัญหา disk full โดยไม่ทันตั้งตัว เนื่องจากมีหลายแหล่งที่สะสมพื้นที่อย่างเงียบๆ ทั้ง access log ของ web server ที่เติบโตขึ้นทุกวัน, package cache ที่ดาวน์โหลดสะสมไว้, database binary log ที่ไม่ถูกล้าง, หรือ Docker image เก่าที่ไม่ได้ใช้แล้ว

ผลที่ตามมาเมื่อดิสก์เต็มมักรุนแรงกว่าที่คิด:

2. ตรวจสอบพื้นที่ดิสก์ขั้นแรก

เริ่มต้นด้วยการดูภาพรวมพื้นที่ดิสก์ทั้งหมดก่อนเสมอ:

# ดูพื้นที่ทั้งหมดแบบ human-readable
df -h

# ดูเฉพาะ disk หลัก (ไม่รวม tmpfs)
df -h --type=ext4 --type=xfs

# ดู inode (บางทีไฟล์เล็กเยอะมากทำให้ inode หมดก่อน)
df -i

ผลลัพธ์ตัวอย่างที่ควรสังเกต:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/vda1        50G   47G  3.0G  94% /
tmpfs           1.9G  1.2M  1.9G   1% /dev/shm

3. หาไฟล์และโฟลเดอร์ขนาดใหญ่

หลังรู้ว่าดิสก์เต็ม ขั้นตอนต่อไปคือหาว่าใครกินพื้นที่มากที่สุด:

วิธีที่ 1: du + sort (ไม่ต้องติดตั้งอะไรเพิ่ม)

# หา 20 ไดเรกทอรีที่ใหญ่ที่สุดจาก root
du -ah / --max-depth=3 2>/dev/null | sort -rh | head -20

# หาเฉพาะ /var ซึ่งมักเป็นตัวการ
du -sh /var/* 2>/dev/null | sort -rh | head -10

# หาไฟล์ขนาดใหญ่กว่า 100MB
find / -type f -size +100M -not -path "/proc/*" 2>/dev/null | xargs du -sh | sort -rh

วิธีที่ 2: ncdu (แนะนำ — ใช้งานง่าย)

# ติดตั้ง ncdu
apt install ncdu -y       # Ubuntu/Debian
yum install ncdu -y       # CentOS/RHEL

# สแกนและดู interactive
ncdu /

# หรือสแกนเฉพาะ /var
ncdu /var

4. ล้าง Log Files อย่างปลอดภัย

Log files คือตัวการอันดับต้นๆ ที่ทำให้ดิสก์เต็ม ล้างได้อย่างปลอดภัยด้วยวิธีต่อไปนี้:

Nginx / Apache Log

# ดูขนาด log
ls -lh /var/log/nginx/
ls -lh /var/log/apache2/

# ล้างเนื้อหา (SAFE — ไม่ลบไฟล์ process ยังเปิดอยู่ได้)
> /var/log/nginx/access.log
> /var/log/nginx/error.log
> /var/log/apache2/access.log
> /var/log/apache2/error.log

# Reload service เพื่อให้เปิด file descriptor ใหม่
nginx -s reopen
# หรือ
systemctl reload nginx

System Log (/var/log)

# ดู log ขนาดใหญ่ใน /var/log
find /var/log -name "*.log" -size +50M | xargs ls -lh

# ล้าง journal log เก่ากว่า 7 วัน
journalctl --vacuum-time=7d

# หรือจำกัดขนาด journal ไม่เกิน 200MB
journalctl --vacuum-size=200M

# ล้าง syslog เก่า (rotate แล้ว)
find /var/log -name "*.gz" -mtime +30 -delete
find /var/log -name "*.1" -mtime +7 -delete

MySQL/MariaDB Binary Log

# ดู binary log ที่มี
ls -lh /var/lib/mysql/mysql-bin.*

# ลบ binary log เก่ากว่า 7 วัน (รันใน MySQL)
mysql -u root -p -e "PURGE BINARY LOGS BEFORE DATE_SUB(NOW(), INTERVAL 7 DAY);"

# หรือปิด binary log ถ้าไม่ได้ใช้ replication (แก้ใน /etc/mysql/mysql.conf.d/mysqld.cnf)
# skip-log-bin

5. ล้าง apt/yum Package Cache

Package manager สะสม .deb หรือ .rpm ไว้หลังติดตั้งทุกครั้ง ล้างได้ปลอดภัย 100%:

Ubuntu / Debian (apt)

# ล้าง cache ทั้งหมด
apt clean

# ลบ package ที่ไม่ได้ใช้แล้ว (orphan)
apt autoremove -y

# ดูขนาด cache ก่อนล้าง
du -sh /var/cache/apt/archives/

# ล้างแบบ aggressive ทั้ง cache + lists
apt clean && apt autoclean

CentOS / RHEL / Rocky Linux (yum/dnf)

# ล้าง yum cache
yum clean all

# ล้าง dnf cache (CentOS 8+/Rocky)
dnf clean all

# ลบ package ไม่ใช้
dnf autoremove

6. ล้าง Temp Files และ Old Kernels

Temp Files

# ดูขนาด /tmp
du -sh /tmp/

# ล้างไฟล์ใน /tmp เก่ากว่า 7 วัน
find /tmp -type f -mtime +7 -delete
find /tmp -type d -empty -delete

# ล้าง /var/tmp เก่ากว่า 30 วัน
find /var/tmp -type f -mtime +30 -delete

Old Linux Kernels

# ดู kernel ที่ติดตั้งอยู่
dpkg --list | grep linux-image

# ดู kernel ปัจจุบัน (ห้ามลบอันนี้)
uname -r

# ลบ kernel เก่า (Ubuntu ทำให้อัตโนมัติ)
apt autoremove --purge -y

# หรือลบเฉพาะ kernel เก่าที่ระบุ
dpkg --purge linux-image-OLD-VERSION-generic

7. ล้าง Docker Images และ Volumes

ถ้า VPS ของคุณรัน Docker เป็นแหล่งที่กิน disk เยอะมากโดยเฉพาะ image เก่าที่ build ค้างไว้:

# ดูว่า Docker ใช้พื้นที่เท่าไหร่
docker system df

# ล้าง container ที่ stop + image ที่ไม่ใช้ + network + build cache
docker system prune -f

# ล้างทุกอย่างรวม volume (ระวัง! data จะหาย)
docker system prune -af --volumes

# ล้างเฉพาะ image ที่ไม่มี tag (dangling)
docker image prune -f

# ดู volume ที่ไม่มี container ใช้
docker volume ls -qf dangling=true | xargs -r docker volume rm

8. ตั้งค่า logrotate กันปัญหาซ้ำ

การแก้ครั้งเดียวไม่เพียงพอ ต้องตั้ง logrotate เพื่อหมุนเวียน log อัตโนมัติ:

# ดู config logrotate ของ nginx
cat /etc/logrotate.d/nginx

# สร้าง/แก้ config สำหรับ nginx
cat > /etc/logrotate.d/nginx << 'EOF'
/var/log/nginx/*.log {
    daily
    missingok
    rotate 7
    compress
    delaycompress
    notifempty
    create 0640 www-data adm
    sharedscripts
    postrotate
        nginx -s reopen
    endscript
}
EOF

# ทดสอบว่า config ถูกต้อง
logrotate -d /etc/logrotate.d/nginx

# รัน logrotate ทันที (force)
logrotate -f /etc/logrotate.conf

ตั้ง Cron Job ล้าง apt cache อัตโนมัติ

# เปิด crontab
crontab -e

# เพิ่มบรรทัดนี้ (ล้าง cache ทุกวันอาทิตย์เที่ยงคืน)
0 0 * * 0 apt clean && apt autoremove -y >> /var/log/apt-cleanup.log 2>&1

# ล้าง journal ทุกวันตอนตี 2
0 2 * * * journalctl --vacuum-time=7d >> /var/log/journal-cleanup.log 2>&1

9. Monitor ดิสก์ก่อนเต็ม

วิธีที่ดีที่สุดคือรู้ก่อนดิสก์จะเต็ม ด้วยการตั้ง alert:

Script Alert ง่ายๆ ผ่าน Email

#!/bin/bash
# /usr/local/bin/disk-alert.sh
THRESHOLD=80
DISK_USAGE=$(df / | awk 'NR==2 {print $5}' | tr -d '%')

if [ "$DISK_USAGE" -gt "$THRESHOLD" ]; then
  echo "WARNING: Disk usage is ${DISK_USAGE}% on $(hostname)" | \
  mail -s "Disk Alert: ${DISK_USAGE}% used" [email protected]
fi

# ตั้ง cron ตรวจทุก 6 ชั่วโมง
0 */6 * * * /usr/local/bin/disk-alert.sh

ใช้ Netdata (แนะนำ)

# ติดตั้ง Netdata
bash <(curl -Ss https://my-netdata.io/kickstart.sh)

# เข้าดูที่ http://YOUR_IP:19999
# ตั้ง alert ใน /etc/netdata/health.d/

apt clean && apt autoremove -y
journalctl --vacuum-time=3d
> /var/log/nginx/access.log
find /tmp -mtime +1 -delete
df -h  # ตรวจผล